Ποιός είναι ο σκοπός της Μετάνοιας ;

        Ποιός είναι ο σκοπός της Μετάνοιας;

Μετάνοια δεν είναι μόνο η αλλαγή του νου αλλά κυρίως του τρόπου ζωής. Η ειλικρινής μετάνοια στηρίζεται στην ταπείνωση και την αρχοντιά, καθαρίζει το υποσυνείδητο και το συνειδητό, την πρόθεση¹ και την πραγματοποίηση της αμαρτωλής σκέψης.

Τα στάδια της Μετάνοια είναι τρία: α) η συνειδητοποίηση του λάθους β) η απόφαση για αλλαγή και γ) η πραγματοποίηση αυτής της αλλαγής.

Σκοπός της μετάνοιας είναι η συγχώρηση, η επανένταξη δηλαδή του αμαρτωλού, στο σώμα του Χριστού², στην Εκκλησία. Πολύ βοηθάει το προσωπικό³ παράδειγμα και η διακριτική ανιδιοτελής αγάπη καθόλου όμως η κατάκριση⁴, η επιθετική και κακόβουλη κριτική, που σκοπό έχει να προσβάλει τον φταίχτη, ταυτίζοντας την πράξη⁵ του αμαρτωλού με το πρόσωπο.

Θετικά παραδείγματα μετάνοιας είναι ο Δαβίδ⁶, ο Ζακχαίος⁷, ο Σαούλ⁸, ο απόστολος Πέτρος⁹, ο άσωτος γιος της γνωστής παραβολής του « φιλεύσπλαχνου πατέρα »¹⁰, η οσία Μαρία η Αιγυπτία¹¹ ενώ αρνητικό παράδειγμα είναι ο Ιούδας ο Ισκαριώτης¹², ο οποίος κρεμάστηκε για να γλυτώσει από τις τύψεις.

Το μυστήριο της Μετάνοιας (εξομολόγηση ), είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την επάξια συμμετοχή μας στη Θεία Ευχαριστία.

                                 

1. Η Εκκλησία δίνει βάρος και στα κατά διάνοιαν αμαρτήματα, αφού διαβάζουμε στην αγία Γραφή ότι « … πᾶς ὁ βλέπων γυναῖκα πρός  τό ἐπιθυμῆσαι αὐτήν ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτήν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ »          ( Ματθ. 5,28 ) και μάλιστα στην Παλαιά Διαθήκη λέει « ἀπόστρεψον ὀφθαλμόν ἀπό γυναικός εὐμόρφου καί μή καταμάνθανε κάλλος  ἀλλότριον· ἐν κάλλει γυναικός πολλοί ἐπλανήθησαν, καί ἐκ τούτου φιλία ὡς πῦρ ἀνακαίεται » ( Σοφ. Σειράχ 9,8 ).

2. « ²²… καί αὐτόν ( Χριστόν ) ἔδωκε κεφαλήν ὑπέρ πάντα τῇ ἐκκλησίᾳ· ²³ ἥτις ἐστί τό σῶμα αὐτοῦ, τό πλήρωμα τοῦ τά πάντα ἐν πᾶσι πληρουμένου » ( Εφεσ. 1,22-23 ) και « … αὐτός ( ὁ Χριστός ) ἐστιν ἡ κεφαλή τοῦ σώματος, τῆς ἐκκλησίας· … » ( Κολοσ. 1,18 ) και « … ἔτι ἁμαρτωλῶν ὄντων ἡμῶν Χριστός ὑπέρ ἡμῶν ἀπέθανε » ( Ρωμ. 5,8 ).

3. Είναι η χάρη του Θεού που δωρίζεται στους συνειδητούς χριστιανούς, οι οποίοι μετέχουν στα ιερά μυστήρια της Εκκλησίας κι όχι οι εγωκεντρικές ατομικές δεξιότητες. Ο απόστολος Παύλος προτρέπει τους χριστιανούς « μιμηταί μου γίνεσθε, καθώς κἀγώ Χριστοῦ » ( Α΄ Κορ. 11,1 ).

4. Οι χριστιανοί δεν έχουν δικαίωμα να κρίνουν τους συνανθρώπους τους γιατί η κρίση ανήκει μόνο στο Θεό και το παρελθόν ούτε εγγυάται, ούτε καθορίζει το μέλλον μας. Ο Κύριος λέει « ¹ μή κρίνετε ἵνα μή κριθῆτε ² ἐν ᾧ γάρ κρίματι κρίνετε κριθήσεσθε, … » ( Ματθ. 7,1-2 ) και ο απόστολος Παύλος συνεχίζει « διό ἀναπολόγητος εἶ, ὦ ἄνθρωπε πᾶς ὁ κρίνων· ἐν ᾧ γάρ κρίνεις τόν ἕτερον, σεαυτόν κατακρίνεις· τά γάρ αὐτά πράσσεις ὁ κρίνων » ( Ρωμ. 2,1 ). Όλοι είμαστε αμαρτωλοί, γι’ αυτό « … ὁ ἀναμάρτητος ὑμῶν πρῶτος βαλέτω λίθον ἐπ’ αὐτήν » ( Ιωάν. 8,7 ).

5. « ὁ ποιῶν τήν ἁμαρτίαν ἐκ τοῦ διαβόλου ἐστίν, … » ( Α΄ Ιωάν. 3,8 ) και « τά ὀψώνια τῆς ἁμαρτίας θάνατος, … » ( Ρωμ. 6,23 ) και « ⁹ ἤ οὐκ οἴδατε ὅτι ἄδικοι βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι; μή πλανᾶσθε· οὔτε πόρνοι οὔτε εἰδωλολάτραι οὔτε μοιχοί οὔτε μαλακοί οὔτε ἀρσενοκοῖται ¹⁰ οὔτε πλεονέκται οὔτε κλέπται οὔτε μέθυσοι, οὐ λοίδοροι οὐχ ἅρπαγες βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι » ( Α΄ Κορ. 6,9-10 ) και « ²⁹ πεπληρωμένους πάσῃ ἀδικίᾳ, πορνείᾳ πονηρίᾳ πλεονεξίᾳ κακίᾳ μεστούς φθόνου φόνου ἔριδος δόλου κακοηθείας, ψιθυριστάς, ³⁰ καταλάλους,  θεοστυγεῖς, ὑβριστάς, ὑπερηφάνους, ἀλαζόνας, ἐφευρετάς κακῶν, γονεῦσιν ἀπειθεῖς, ³¹ ἀσυνέτους, ἀσυνθέτους, ἀστόργους, ἀσπόνδους, ἀνελεήμονας » ( Ρωμ. 1,29-31 ).

6. Ο προφητάναξ μετάνιωσε, για τη μοιχεία του με τη Βηρσαβεέ ( Β΄ Βασιλειών 11,4 ) και τη δολοφονία του συζύγου της Ουρία του Χετταίου ( Β΄ Βασιλ. 11,24 ), μετά τον έλεγχο από τον προφήτη Νάθαν  ( Β΄ Βασιλ. 12,1-14 ) και το θάνατο του παιδιού του ( Β΄ Βασιλειών 12,18 ).

7. Ο τελώνης μόλις συνάντησε το Χριστό, δεν προσπάθησε να δικαιολογήσει τις αδικίες που είχε κάνει ως φοροεισπράκτορας αλλά είπε « ἰδού τά ἡμίση τῶν ὑπαρχόντων μου, Κύριε, δίδωμι τοῖς πτωχοῖς, καί εἴ τινός τι ἐσυκοφάντησα, ἀποδίδωμι τετραπλοῦν » ( Λουκ. 19,8 ).

8. Ο απόστολος Παύλος από διώκτης, « … καθ’ ὑπερβολήν ἐδίωκον τήν ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ » ( Γαλάτ. 1,13 ), μεταστράφηκε στη Δαμασκό ( Πράξ. 9,18 ), έγινε απόστολος, πέρασε πολλούς κινδύνους    « ²⁴ ὑπό Ἰουδαίων πεντάκις τεσσαράκοντα παρά μίαν ἔλαβον, ²⁵ τρίς ἐρραβδίσθην, ἅπαξ ἐλιθάσθην, τρίς ἐναυάγησα, νυχθήμερον ἐν τῷ βυθῷ πεποίηκα· ²⁶ ὁδοιπορίαις πολλάκις, κινδύνοις ποταμῶν, κινδύνοις ληστῶν, κινδύνοις ἐκ γένους, κινδύνοις ἐξ ἐθνῶν, κινδύνοις ἐν πόλει, κινδύνοις ἐν ἐρημίᾳ, κινδύνοις ἐν θαλάσσῃ, κινδύνοις ἐν ψευδαδέλφοις· ²⁷ ἐν κόπῳ καί μόχθῳ, ἐν ἀγρυπνίαις  πολλάκις, ἐν λιμῷ καί δίψει, ἐν νηστείαις πολλάκις, ἐν ψύχει καί γυμνότητι· » ( Β΄ Κορινθ. 11,24-27 ) και αποκεφαλίστηκε μετά τη β΄ φυλάκισή του στη Ρώμη, « τόν  ἀγῶνα τόν καλόν ἠγώνισμαι, τόν δρόμον τετέλεκα, τήν πίστιν τετήρηκα » ( Β΄ Τιμοθ. 4,7 ).

9. Ο απόστολος Πέτρος αρνήθηκε τρεις φορές το Χριστό, στην αυλή του παλατιού του αρχιερέα Καϊάφα, ενώ ο Κύριος, καταδικαζόταν σε θάνατο από το μεγάλο συνέδριο των ιουδαίων. Στη δεύτερη άρνηση « … ἠρνήσατο μεθ’ ὅρκου … » και στην τρίτη άρνηση « ἤρξατο καταθεματίζειν καί ὀμνύειν … » ο Πέτρος και όταν λάλησε ο πετεινός, θυμήθηκε τα λόγια τοῦ Ιησού και « … ἔκλαυσε πικρῶς » ( Ματθ. 26,69-75 ).

10. Λουκ. 15,11-32 και « … πάτερ, ἥμαρτον εἰς τόν οὐρανόν καί ἐνώπιόν σου καί οὐκέτι εἰμί ἄξιος κληθῆναι υἱός σου » ( Λουκ. 15,21 ).

11. Στα χρόνια Ιουστινιανού 550 μ.Χ. στην Αίγυπτο, στα Ιεροσόλυμα, στην έρημο για 47 χρόνια και με αββά Ζωσιμά. Γιορτάζει την ε΄ Κυριακή των νηστειών.

12. « καί ρίψας τά ἀργύρια ἐν τῷ ναῷ ἀνεχώρησε, καί ἀπελθών ἀπήγξατο »  ( Ματθ. 27,5 ) και « … πρηνής γενόμενος ἐλάκησε μέσος, καί ἐξεχύθη πάντα τά σπλάγχνα αὐτοῦ » ( Πράξ. 1,18 ).

                                  Βιβλιογραφία

           1. Η ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ Ο΄, ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΑΘΗΝΑΙ 1981

           2. Η ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ, Μετάφραση από τα πρωτότυπα κείμενα, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ, ΑΘΗΝΑ 1997

           3. Η ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ, Το πρωτότυπο κείμενο με μετάφραση στη δημοτική, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ, ΑΘΗΝΑ 1989

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ, ΑΘΗΝΑΙ 1968

           5. http://el.wikipedia.org/wiki 

στην Αίγινα !

Ποιά είναι η ουσιαστική νηστεία στη ζωή των χριστιανών ;

Η νηστεία στη ζωή της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας                    

              Η νηστεία, η αποχή δηλαδή από συγκεκριμένες τροφές ή νερό για κάποιο χρονικό διάστημα, είναι πρακτική που εφάρμοζαν και εφαρμόζουν πολλοί άνθρωποι, για διαφορετικούς λόγους¹.   Η νηστεία στην Παλαιά Διαθήκη, στην Καινή Διαθήκη και στη ζωή της Εκκλησίας, έχει άλλο περιεχόμενο, ως βοηθητικό μέσο, μαζί με την προσευχή και την ελεημοσύνη. Όταν βλέπομε τη νηστεία ως στέρηση κάποιων τροφών, οι οποίες για κάποιο διάστημα είναι ακάθαρτες² και ξαφνικά γίνονται ευλογημένες, προσεγγίζουμε λαθεμένα αυτό το δώρο του Θεού, που σκοπό έχει να καθαρίσουμε τη συνείδησή μας.

             Στην Παλαιά Διαθήκη διαβάζομε ότι ο Θεός ζήτησε από τους πρωτόπλαστους να νηστέψουν³ ( Γέν. 2,17 ), να κάνουν υπακοή στην εντολή του, αν ήθελαν να συνεχίσουν να ζουν μέσα στην κατάσταση του παραδείσου. Οι πρόγονοί μας όμως επέλεξαν το δρόμο που οδηγούσε στη διακοπή της σχέσης τους με το Θεό και δε μετάνιωσαν γι’αυτό. Αργότερα βλέπομε ότι δόθηκε το χάρισμα της νηστείας στο Μωυσή⁴ και στον προφήτη Ηλία⁵, οι οποίοι όχι μόνο κρατήθηκαν στη ζωή χωρίς φαγητό και νερό για 40 ημέρες αλλά σ’αυτό το διάστημα είχαν ακμαίες τις δυνάμεις τους και εργάζονταν όπως και οι συνάνθρωποί τους που τρέφονταν. Καρπός της νηστείας και της ολόθερμης προσευχής του Ελκανά και της στείρας Άννας⁶ ήταν ο Σαμουήλ με τα 5 αδέρφια του και η στείρα γυναίκα⁷ του Μανωέ με τη νηστεία γέννησε το Σαμψών. Η νηστεία πολύ βοήθησε το Δαβίδ⁸ στη μετάνοιά του. Ο Ραφαήλ που συνόδεψε τον Τωβία στη Ράγη, αποκάλυψε σ’αυτόν και τον Τωβίτ, τον πατέρα του, ότι « καλύτερα να συνοδεύεται η προσευχή με νηστεία, ελεημοσύνες και δικαιοσύνη⁹ ». Οι εθνικοί κάτοικοι της Νινευή¹⁰, όταν ελέγχθηκαν από τον προφήτη Ιωνά, νήστεψαν, μετάνιωσαν έμπρακτα και ο Θεός δεν τους τιμώρησε. Ο προφήτης Ησαΐας λέγει για ποιό λόγο ο Θεός δεν αποδέχεται τις νηστείες ανθρώπων που συνεχίζουν να φιλονικούν, να αδικούν και σκύβουν υποκριτικά το κεφάλι ή φορούν πένθιμα ρούχα: « Νηστεία είναι με τον πεινασμένο το ψωμί σας να μοιράζεστε, τον άστεγο να φέρνετε στο σπίτι, αν κάποιον βλέπετε γυμνό με ρούχα να τον ντύνετε και τη βοήθεια στο συνάνθρωπό σας να μην την αρνιέστε¹¹ ». Και ο προφήτης Ζαχαρίας προειδοποιεί τους συμπατριώτες του ότι υποκριτικά τηρούν τις νηστείες, για τον εαυτό τους κι όχι για το Θεό, ο οποίος θέλει « να κρίνουν με δικαιοσύνη και να δείχνουν αγάπη κι ευσπλαχνία ο ένας για τον άλλο. Να μην καταπιέζουν τις χήρες, τα ορφανά, τους ξένους και τους φτωχούς και να μη σκέφτονται κακό ο ένας εναντίον του άλλου¹² ». Ο Δανιήλ 3 βδομάδες νήστεψε¹³ κι αξιώθηκε να ζήσει το τρίτο όραμα.

             Στην Καινή Διαθήκη, διαβάζομε ότι ο Χριστός νήστεψε 40 ημέρες και 40 νύχτες¹⁴, μετά τη βάφτισή του. Πολλοί κακοπροαίρετοι που έβλεπαν τον Κύριο να συμμετέχει στα δείπνα που τον προσκαλούσαν, έλεγαν πως είναι φαγάς και πίνει κρασί, ενώ για τον Ιωάννη τον Πρόδρομο που νήστευε αυστηρά, έλεγαν πως είναι δαιμονισμένος¹⁵. Η νηστεία που γίνεται ως κρυφή άσκηση¹⁶ και δεν έχει σκοπό να προσελκύσει το θαυμασμό των θεατών, έχει μεγάλη αξία ενώπιον του Θεού. Στην παραβολή του τελώνη και φαρισαίου βλέπομε ότι η τυπική νηστεία του φαρισαίου¹⁷ δυο φορές την εβδομάδα σε τίποτε δεν τον ωφέλησε γιατί σύμφωνα με το ευαγγέλιο « οὐ τό εἰσερχόμενον εἰς τό στόμα κοινοῖ τόν ἄνθρωπον, ἀλλά τό ἐκπορευόμενον ἐκ τοῦ στόματος »¹⁸. Με τη νηστεία και την προσευχή μπορούν να συμβούν μεγάλα θαύματα¹⁹ και το μεγαλύτερο θαύμα είναι η μετάνοια και η σωτηρία²⁰ όλων των ανθρώπων, οι οποίοι αγαπούν το Θεό και τους συνανθρώπους τους²¹.

            Στην πρώτη Εκκλησία η νηστεία συνόδευε τις προσευχές των αποστόλων²² και των πιστών. Ο απόστολος Παύλος λέει ότι αγωνίστηκε πολλές φορές ως υπηρέτης του Θεού με « κόπους, νηστείες, αγρυπνίες »²³. Στα χρόνια των διωγμών από τους ρωμαίους, οι χριστιανοί τηρούν τη νηστεία της Τετάρτης και της Παρασκευής, όπως βλέπομε  στη Διδαχή των Αποστόλων²⁴ και στις Αποστολικές Διαταγές²⁵, ταυτόχρονα όμως συμμετέχουν στη Θεία Κοινωνία αρκετές φορές κάθε βδομάδα χωρίς να στερούνται το φτωχικό φαγητό τους, όπως είχε συμβεί και στο Μυστικό Δείπνο, όπου « ἐσθιόντων αὐτῶν »²⁶ ο Κύριος ετέλεσε το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Η ουσιαστική νηστεία της συνείδησης²⁷ αναφέρθηκε κι από τον Ποιμένα του Ερμά το 2^ο αι. μ.Χ., που θεωρούσε τη φιλανθρωπία²⁸ απαραίτητη, γιατί έτσι οι χριστιανοί θα πετύχαιναν να γίνει η προσευχή τους αποτελεσματικότερη και να εισακουστεί από το Θεό. Αργότερα που οι διωγμοί είχαν πολλούς μάρτυρες αλλά πολύ περισσότερους πεπτωκότες²⁹, οι μέρες της νηστείας αυξήθηκαν για τους μετανοούντες και με την απόφαση της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου³⁰ για όλους τους πιστούς, οι οποίοι περνούσαν τη μεγάλη σαρακοστή λιτά ³¹, με ξηροφαγία, δηλαδή ωμά λαχανικά, ψωμί, νερό και λίγο αλάτι ή βρασμένα όσπρια χωρίς λάδι. Ο άγιος Ιωάννης ο χρυσόστομος³² προτρέπει σε νηστεία ολόκληρης³³ της ύπαρξης του πιστού και ο Μέγας Βασίλειος³⁴ τονίζει ότι η νηστεία ενισχύει την ευσέβεια³⁵ και μας γλυτώνει από πολλά πάθη³⁶. Η νηστεία στο βυζαντινό τυπικό, διαμορφώθηκε με βάση την αρμονία στη διατροφή των ανθρώπων και τη δυνατότητά τους να απολαμβάνουν εποχιακές τροφές που ήταν πιο φτηνές γι’αυτούς και τα μοναστήρια. Έτσι βλέπουμε η νηστεία των Χριστουγέννων να επιτρέπει την κατανάλωση ψαριών που είναι άφθονα και άρα φτηνά αυτή την περίοδο, ενώ τα αβγά είναι σπάνια όπως και το κρέας, αφού αυτή την περίοδο γεννάνε τα ζώα και το γάλα είναι λιγοστό.

            Στις μέρες μας βλέπομε ότι οι διατεταγμένες νηστείες της Εκκλησίας οδηγούν σε μία ισορροπημένη διατροφή και στην υγεία των ανθρώπων. Οι υπερβολές με την παρατεταμένη ασιτία και τη στέρηση του νερού, επέφεραν προβλήματα υγείας σε γνωστούς γέροντες της εποχής μας ενώ άλλοι έτρωγαν διακριτικά με την ευλογία του πνευματικού τους³⁷ ακόμα και κρέας ανάλατο³⁸, χωρίς νοστιμιά ή μετέθεταν τη νηστεία σε μέρες που προσφέρονταν περισσότερο, όπως κάνει και η Εκκλησία όταν πέσουν οι αυστηρές νηστείες σε Σαββατοκύριακο. Σύγχρονοι γέροντες μιλούν για τη νηστεία όχι ως αλλαγή διατροφής αλλά ως κόψιμο του θελήματος μας και ως προσφορά προς το συνάνθρωπο που έχει μεγαλύτερη ανάγκη από μας. Ελάχιστοι έχουν το χάρισμα της νηστείας³⁹, αρκετοί μπορούν να νηστέψουν⁴⁰ τις τροφές που έχει ορίσει η Εκκλησία μας, όμως όλοι μπορούμε να  αναλογιστούμε τα πάθη και τις αμαρτίες μας, να μετανοήσομε, να διορθωθούμε και να ζητούμε συνεχώς το έλεος του Θεού, μέχρι να κλείσουμε τα μάτια μας σ’αυτό τον κόσμο και να πάμε πιο κοντά του.

            

1.               Οι Αιγύπτιοι νήστευαν στις γιορτές της Ίσιδας, του Σέραπι, του Όσιρι, οι αρχαίοι Αθηναίοι στα Θεσμοφόρια και τα Ελευσίνια. Οι Ινδουϊστές έχουν την upavasa και οι Μουσουλμάνοι έχουν το Ραμαζάνι, έναν ολόκληρο σεληνιακό μήνα νηστεία ( Κοράνι 2,183-185 ).

2.               Η διάκριση των τροφών σε καθαρές και ακάθαρτες ( Λευϊτ. 11,1-42 ) έγινε με κριτήριο τα ζώα που θεωρούσαν οι εθνικοί ως ιερά, για να προφυλάξει τους εβραίους από την ειδωλολατρία και τα ιερόδειπνα. Όταν ο Θεός επενέβη με τον κόρακα για να θρέψει τον προφήτη Ηλία      ( Γ΄ Βασ. 17,4 ), ο δούλος του Θεού υπήκουσε χωρίς καμμία αντίρρηση. Στην Καινή Διαθήκη βλέπομε στο όραμα του Πέτρου ότι δεν υπάρχουν καθαρά και ακάθαρτα ζώα ( Πρ. 10,11-15 ).

3.               « ἀπό δέ τοῦ ξύλου τοῦ γινώσκειν καλόν καί πονηρόν, οὐ φάγεσθε απ’ αὐτοῦ· ᾗ δ’ ἄν ἡμέρᾳ φάγητε ἀπ’ αὐτοῦ, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε »       ( Γέν. 2,17 ).

4.               Έξ. 24,16-18 και 34,28

5.               Γ΄ Βασ. 19,8

6.             Α΄ Σαμ. 1,7-8

7.             Κρ. 13,4-7

8.              Ψαλμ. 34,13

9.               Τωβ. 12,8

10.              Ιων. 3,5-10

11.              Ησ. 58,4-7

12.              Ζαχ. 7,5-10

13.              Δαν. 10,2-3

14.              Ματθ. 4,2

15.              Ματθ. 11,18-19

16.              « ¹⁶ ὅταν δέ νηστεύητε, μή γίνεσθε ὥσπερ οἱ ὑποκριταί σκυθρωποί· ... ¹⁷ σύ δέ νηστεύων ἄλειψαί σου τήν κεφαλήν καί τό πρόσωπόν σου νίψαι, ¹⁸ ὅπως μή φανῇς τοῖς ἀνθρώποις νηστεύων, ἀλλά τῷ πατρί σου τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ, καί ὁ πατήρ σου ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ »  ( Ματθ. 6,16-18 ).

17.           Λουκ. 18,12

18.              Ματθ. 15,11 και « ¹⁸ τά δέ ἐκπορευόμενα ἐκ τοῦ στόματος ἐκ τῆς καρδίας ἐξέρχεται, κἀκεῖνα κοινοῖ τόν ἄνθρωπον. ¹⁹ ἐκ γάρ τῆς καρδίας ἐξέρχονται διαλογισμοί πονηροί, φόνοι, μοιχεῖαι, πορνεῖαι, κλοπαί, ψευδομαρτυρίαι, βλασφημίαι. ²⁰ ταῦτά ἐστι τά κοινοῦντα τόν ἄνθρωπον· »  ( Ματθ. 15,18-20 ).

19.              « τοῦτο τό γένος οὐκ ἐκπορεύεται εἰ μή ἐν προσευχῇ καί νηστείᾳ »  ( Ματθ. 17,21 ).

20.           Β΄ Κορ. 7,10

21.           Ματθ. 22,37 και 39

22.           Πρ. 13,2-3

23.           Β΄ Κορ. 6,4-5

24.            Lehre der Apostel, Cap. VIII,1, p.25-26

25.           P.G. 1,880B

26.           Ματθ. 26,21

27.               « νήστευσον τῷ Θεῷ νηστείαν τοιαύτην· μηδέν πονηρεύσῃ ἐν τῇ ζωῇ σου, ἀλλά δούλευσον τῷ Κυρίῳ ἐν καθαρᾷ καρδίᾳ· τήρησον τάς ἐντολάς ( Ματθ. 19,17 ) αὐτοῦ πορευόμενος ἐν τοῖς προστάγμασιν αὐτοῦ καί μηδεμία ὲπιθυμία πονηρά ἀναβήτω ἐν τῇ καρδίᾳ σου· πίστευσον δέ τῷ Θεῷ, ὅτι, ἐάν ταῦτα ἐργάσῃ καί φοβηθῇς αὐτόν καί ἐγκρατεύσῃ ἀπό παντός πονηροῦ πράγματος, ζήσῃ τῷ Θεῷ· καί ταῦτα ἐάν ἐργάσῃ, μεγάλην νηστείαν ποιήσεις καί δεκτήν τῷ Θεῷ » ( T.A.F., The shepherd of Hermas, p.152, Άλλη παραβολή V, i 4-5 ).

28.              « ἐκ τῶν ἐδεσμάτων σου ὧν ἔμελλες ποιεῖν, δώσεις αὐτό χήρᾳ ἤ ὀρφανῷ ἤ ὑστερουμένῳ, καί οὕτω ταπεινοφρονήσεις, ἵν’ ἐκ τῆς ταπεινοφροσύνης σου ὁ εἰληφώς ἐμπλήςῃ τήν ἑαυτοῦ ψυχήν καί εὔξηται ὑπέρ σοῦ πρός τόν Κύριον. Ἐάν οὖν οὕτω τελέσῃς τήν νηστείαν, ἔσται ἡ θυσία σου δεκτή παρά τῷ Θεῷ » ( T.A.F., The shepherd of Hermas, p.162, Άλλη παραβολή V, iii 7-8 ).

29.              Οι πεπτωκότες-lapsi χωρίζονταν σε ομάδες ανάλογα με το αμάρτημά τους: α) sacrificati αυτοί που θυσίασαν β) thurificati δηλ. όσοι πρόσφεραν θυμίαμα γ) libellatici αυτοί που έλαβαν πιστοποιητικό ( libellus ) από τις αρχές ότι θυσίασαν και δεν ήταν χριστιανοί και δ) traditores δηλ. όσοι παρέδιδαν ιερά βιβλία ή πρόδιδαν άλλους χριστιανούς.

30.              Ο 5^ος κανόνας της Α΄ οικουμενικής συνόδου [325 μ.Χ.] « Αἱ δέ σύνοδοι γινέσθωσαν, μία μέν, πρό τῆς Τεσσαρακοστῆς » ( Πηδάλιον, σ.71 ) και ο 50^ος της ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου [364 μ.Χ.] « δεῖ πᾶσαν τήν Τεσσαρακοστήν νηστεύειν ξηροφαγοῦντας » ( Πηδ., σ.256 ) είναι ενδεικτικοί.

31.               « Οὐδέ ἡ διαφορά τῆς ποιότητος μόνον, ἀλλά καί ἡ ποσότης τοῦ πλήθους τῶν βρωμάτων τά πεπυρωμένα βέλη τῆς ἁμαρτίας εἴωθεν ἀνάπτειν· οἴας γάρ δήποτε τροφῆς πληρουμένη γαστήρ, ἀσωτίας σπέρματα τίκτει. Καί πάλιν οὐ μόνον κραιπάλη οἴνου, ἀλλά καί πλησμονή ὕδατος, καί πασῶν τροφῶν ὑπερβολή κεκαρωμένην καί νυστάζουσαν ταύτην ἀποτελοῦσι. Τοῖς Σοδομίταις οὐκ οἴνου καί διαφόρων βρωμάτων κραιπάλη, καταστροφῆς γέγονεν αἰτία, ἀλλά ἄρτου πλησμονή, κατά τόν προφήτην. Ἡ ἀσθένεια τοῦ σώματος πρός τήν καθαρότητα τῆς καρδίας οὐκ ἀντίκειται »  ( P.G. 28,873Β ).

32.              « νηστεία τῆς ψυχῆς ἐστι τροφή ... ἀνωτέραν αὐτήν τῶν ἡδονῶν καί τῶν ἡδέων τοῦ παρόντος βίου ἀπεργαζομένη ... κουφότερον ἐργαζομένη τόν λογισμόν, παρασκευάζει μετ’ ευκολίας τό πέλαγος τοῦ παρόντος βίου διαπερᾷν, καί πρός τόν οὐρανόν καί τά ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἐπτοῆσθαι, καί μηδέν ἡγεῖσθαι τά παρόντα ... »  ( P.G. 53,25 ).

33.               « Νηστεύεις; δεῖξόν μοι διά τῶν ἔργων αὐτῶν. Ποίων ἔργων, φησίν; Ἐάν ἴδῃς πένητα, ἐλέησον· ἐάν ἴδῃς ἐχθρόν, καταλλάγηθι· ... Μή γάρ δή στόμα νηστευέτω μόνον, ἀλλά καί ὀφθαλμός, καί ἀκοή, καί πόδες, καί χεῖρες, καί πάντα τα τοῦ σώματος ἡμῶν μέλη· νηστευέτωσαν χεῖρες, ἁρπαγῆς καί πλεονεξίας καθαρεύουσαι· νηστευέτωσαν πόδες, δρόμων τῶν ἐπί τά παράνομα θέατρα άφιστάμενοι· νηστευέτωσαν ὀφθαλμοί, παιδευόμενοι μηδέποτε ὄψεσιν εὐμόρφοις ἐπιπηδᾷν, μηδέ ἀλλότρια περιεργάζεσθαι κάλλη. »  ( P.G. 49,53 ) και « Νηστευέτω καί ἀκοή· νηστεία δέ ἀκοῆς μή δέχεσθαι κατηγορίας καί διαβολάς· ... Νηστευέτω καί στόμα ἀπό ρημάτων αἰσχρῶν καί λοιδορίας. Τί γάρ ὄφελος ὅταν μἐν ὀρνίθων καί ἰχθύων ἀπεχώμεθα, τούς δέ ἀδελφούς δάκνωμεν καί κατεσθίωμεν; »  ( P.G. 49,53 ).

34.              « οὐ μέντοι ἐξαρκεῖ καθ’ ἑαυτήν ἡ ἀποχή τῶν βρωμάτων πρός τήν ἐπαινετήν νηστείαν, ἀλλά νηστεύσωμεν νηστείας δεκτήν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ. Ἀληθής νηστεία ἡ τοῦ κακοῦ ἀλλοτρίωσις, ἐγκράτεια γλώσσης, θυμοῦ ἐποχή, ἐπιθυμιῶν χωρισμός, καταλαλιᾶς, ψεύδους, ἐπιορκίας. Ἡ τούτων ἔνδεια νηστεία ἐστίν ἀληθής. »  ( P.G. 31,196D ).

35.           « νηστεία τόν ἀσκητήν τῆς εὐσεβείας κρατύνει »  ( P.G. 31,185C ).

36.              « Nηστεία ἐδίδαξεν ἄν πάντας οὐχί βρωμάτων μόνον ἐγκράτειαν, ἀλλά καί φιλαργυρίας, καί πλεονεξίας, καί πάσης κακίας παντελῆ φυγήν καί ἀλλοτρίωσιν. »  ( P.G. 31,192D ).

37.               Ο άγιος Πορφύριος ο καυσοκαλυβίτης ( 1906-1991 ) ήταν ταπεινός και υπάκουος στους πνευματικούς που είχε, από τότε που ήταν νεαρός μέχρι και τη στιγμή του θανάτου του. Τα πολλά χαρίσματα που φανερά είχε ο γέροντας, τον είχαν οδηγήσει στο λόγο της Αγίας Γραφής « τί δέ ἔχεις ὅ οὐκ ἔλαβες; Εἰ δέ καί ἔλαβες, τί καυχᾶσαι ὡς μή λαβών; » ( Α΄ Κορ. 4,7 ) και παραδεχόταν ότι δεν είχε το χάρισμα της νηστείας και στα πνευματικά του παιδιά έλεγε να μη στερούνται το νερό στις νηστείες γιατί δεν θα έχουν ούτε σωματική ούτε πνευματική ωφέλεια.

38.              Ο γέροντας Γαβριήλ Παναγιωτόπουλος που είχε πάθει φυματίωση γιατί μοίραζε το λίγο φαγητό του στα παιδάκια που πεινούσαν, στον καιρό της κατοχής, έτρωγε άνοστο το κρέας όταν του το υπέδειξαν οι γιατροί και μ’αυτό τον τρόπο νήστευε, αυτός που είχε δεκαετίες να φάει κρέας.

39.              Ο παπα Κοσμάς ο καραμανλής, που έζησε στην Αίγινα, κοντά στον στον άγιο γέροντα Ιερώνυμο, ήταν σωματικά και πνευματικά ακμαίος, χωρίς τροφή και νερό, ακόμη και μία βδομάδα.

40.              « οὐ γάρ διά τό Πάσχα νηστεύομεν, οὐδέ διά τόν σταυρόν, ἀλλά διά τά ἁμαρτήματα τά ἡμέτερα, ἐπειδή μέλλομεν μυστηρίοις προσιέναι· »  ( P.G. 48,867 ).

Βιβλιογραφία

1.   Η ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ Ο΄, ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΑΘΗΝΑΙ 1981

2.    Η ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ, Μετάφραση από τα πρωτότυπα κείμενα, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ, ΑΘΗΝΑ 1997

      3. NOVUM TESTAMENTUM GRAECE, NESTLE – ALAND,   STUTTGART 1981

4. Η ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ, ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΑΘΗΝΑΙ 1981

5.    Η ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ, Το πρωτότυπο κείμενο με μετάφραση στη δημοτική, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ, ΑΘΗΝΑ 1989

6. Η  ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ ΜΕΤΑ ΣΥΝΤΟΜΟΥ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΥΠΟ ΠΑΝ. Ν. ΤΡΕΜΠΕΛΑ Ἔκδοσις πεντηκοστή δευτέρα ΑΔΕΛΦΟΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΩΝ « Ο ΣΩΤΗΡ » ΑΘΗΝΑΙ 2007

7. ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΙΣ ΤΟ  ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ, Π.Ν.ΤΡΕΜΠΕΛΑ,  ΑΔΕΛΦ. ΘΕΟΛ. Ο ΣΩΤΗΡ, ΑΘΗΝΑΙ, 1979

8. ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ, Π.Ν.ΤΡΕΜΠΕΛΑ,  ΑΔΕΛΦ. ΘΕΟΛ. Ο ΣΩΤΗΡ, ΑΘΗΝΑΙ, 1972

 9. ΠΗΔΑΛΙΟΝ, Αγαπίου ιερομονάχου και Νικοδήμου μοναχού, ἐν Ἀθήναις, 1841.

    10. DIE LEHRE DER ZWÖLF APOSTEL, ADOLF HARNACK, LEIPZIG, 1884

    11. S.CLEMENTIS I, OPERA OMNIA, J.-P. MIGNE, TOMUS PRIMUS, 1857

    12. PATROLOGIAE GRAECAE, J.-P. MIGNE, TOMUS XXVIII, 1857.

    13. PATROLOGIAE GRAECAE, J.-P. MIGNE, TOMUS XXXI, 1857.

    14. PATROLOGIAE GRAECAE, J.-P. MIGNE, TOMUS XLVIII, 1859.

    15. PATROLOGIAE GRAECAE, J.-P. MIGNE, TOMUS XLIX, 1862.

    16. PATROLOGIAE GRAECAE, J.-P. MIGNE, TOMUS LIII, 1859.

    17. CONCORDANCE TO THE SEPTUAGINT, E.HATCH and H.REDPATH, volume II, Oxford MDCCCXCVII

    18. CONCORDANTIAE NOVI TESTAMENTI GRAECI, C.H.Bruder, Lipsiae MDCCCXLII

    19. THE NOBLE QURAN, ΤΟ ΙΕΡΟ ΚΟΡΑΝΙΟ, ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΑ ΦΑΧΝΤ, ΜΕΔΙΝΑ, ΣΑΟΥΔΙΚΗ ΑΡΑΒΙΑ.

    20. THE APOSTOLIC FATHERS, The shepherd of Hermas, London MCMLXV

    21. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ, 9^ΟΣ ΤΟΜΟΣ, ΑΘΗΝΑΙ 1966

    22. http://el.wikipedia.org/wiki

    23. http://en.wikipedia.org/wiki